Yazılar

Aktif Paratoner Raporu

Aktif paratonerler 1995 yılında Fransa’da yayınlanan NFC17-102 standardı ile uygulanmaya başlanmış, arkasından aynı standarda küçük değişiklikler yaparak İspanya, Portekiz vb. başka ülkelerde bu korunma metodunu kullanmaya başlamışlardır. Standarda sahip olmayan bir çok ülkede prensip olarak özellikle Fransa ve İspanyol standartlarını baz alarak bu tekniği kullanmaktadır

IEC 62305 standardında giriş ve kapsam bölümünde risklerin azaltılabileceği ve bir önceki IEC 61024 standardın da ”Yıldırımdan korunma tesislerinin, yıldırımın oluşmasına engel olamayacağı bilinmelidir. Bu Yönetmeliğe uygun olarak tasarlanan ve kurulan bir yıldırımdan koruma tesisi; yapıların, cisimlerin ve kişilerin yıldırımdan tam korunmasını garanti edemez; ancak koruduğu yapının yıldırımdan hasar görme riskini önemli ölçüde azaltır.” denmektedir. Bu tespit bilimsel bir realitedir. Yani standartların konusu olan Kafes ve Franklin metodları bile korunmayı garanti etmezken Aktif Paratonerleri işe yaramaz ilan ederek ekonomik bir uygulamayı göz ardı etmek, Fransa, İspanya, Portekiz vb. AB ülkelerinde ve Dünyada birçok ülkede uygulanırken ne kadar akılcı olacaktır?

Aktif paratonerlerin yönetmelik, teknik şartname ve birim fiyatlar kapsamına alınmaması için neden olarak Türkiye’nin AB’ye gireceği varsayımı ile AB ve Uluslararası Standartlarda Aktif Paratonerlerin yer almaması gösterilirken, AB üyesi Fransa ve İspanya gibi ülkelerin durumu göz ardı edilmektedir. Ayrıca ESE standardına sahip ülkeler Avrupa da bu 2 ülke ile sınırlı değildir. Bu ülkeler Portekiz, F.R.Yugoslavya, Romanya, Slovakya, Makedonya, Avrupa dışında ise Arjantin ve Avustralya’dır.

Aktif Paratoner Raporu

• Ülkemizde 1970’li yıllardan beri Erken Akım Yayan (Early Streamer Emission type) Paratonerler kullanılmaktadır.
• 2000 yılına kadar bu tür ürünler çoğunlukla Radyoaktif Paratonerlerdir.
• 2000 tarihinden sonra uygulanan tek ESE tipi ürünler, Aktif Paratonerlerdir.
• Ülkemizde şu anda üretilen bazı aktif paratonerler (2003-2004 yıllarından itibaren yurtdışına ihraç edilmekte ve TS standardı olmadığı için var olan standartlara göre üretilmektedir.) yurtdışına satılırken TSE olmadığı için garip karşılanmaktadır.
• Bu arada bazı ürünlerin de kontrol dışı piyasada yer aldığı görülmektedir.
• Ülkemizde 80.000 – 120.000 arasında ESE nin kullanımda olduğu tahmin edilmektedir.

Aktif Paratonerlerin Ekonomik Olarak Değerlendirilmesi

• Şu anda yıllık ürün satış miktarı Türkiye için 5000 adet civarındadır.
• Standart bir tesisat maliyeti 1000 $ civarındadır.
• Bu ürünlerle yapılan korunmanın Türkiye için maliyeti 5 MİLYON $/yıl’dır
• Standart bir yapıda Kafes uygulaması, Aktif Paratoner uygulamasından 3-5 kat pahalıdır. Bir Aktif Paratonerin birden fazla yapıyı koruyabildiği dikkate alınırsa 5 milyon $/yıl maliyeti, Türkiye için min.15 milyon’$, max. 50 milyon$’a yükselecektir.
• Aktif paratonerlere göre 3-5 kat daha pahalı olan kafes uygulamasının bakım ve onarım masrafları da fazla olacağından, yukarıdaki maliyetler daha da artacaktır.
• Bu artışın önemli bir kısmı (tahminen %80 i) yönetmeliklere göre iş yaptıran Resmi Kuruluşlara düşecektir.

Güvenirlik Karşılaştırması

• 30 yıldır sektörün öncülerinden iki büyük firma yaklaşık 60.000 Aktif Paratonerin (ESE) ülkede kullanımını sağlamış ve negatif bir sonuçla karşılaşılmamıştır.
• Kafes uygulaması için de firmaların uygulama sayısı çok az olmasına karşı negatif sonuç alınmamıştır.
• Bu konudaki hasarların tamamı, her iki uygulamada da, İç Yıldırım olayının ve eksik veya yanlış yapılan eş potansiyellemenin sonucudur.

Test Edilebilirlik

• Aktif Paratonerler için bilimsel olarak, belirlenmiş bir koruma modeli ve laboratuarda erken iyonizasyon zamanı ölçümü mümkündür. Bu testleri tanımlayan standart 1995 yılından itibaren Fransa, 1996’dan itibaren de İspanya’da olmak üzere toplam 8 ülkede yürürlüktedir.
• Kafes uygulaması için herhangi bir test yoktur. Faraday kafesi ile karıştırıldığından korumanın Faraday’ın teorisi gereği gerçekleştiği zannedilir. Türkiye’de Faraday Kafesi olarak adlandırılan sistem AB standartlarında yalnızca Kafes Sistemi olarak yer alır. Kafes sistemi uygulandığı yapıda iç yıldırım olayını önlemez

Aktif Paratonerlerin (ESE) Uygulandığı Bazı Ülkelerde Durum

• Fransa ve İspanya bu ülkelerin başını çeker. Kafes ve ESE tekniğini birlikte uygulayan bu ülkede birçok önemli yer ESE’ler ile korunmuştur. Ayrıca AB ülkelerinde de (örneğin Almanya) referansları vardır.
• En çarpıcı örnek Almanya’da Shalke Stadyumu ve Paris’de Disneyland’dır.
• Dünyada yıldırımlı gün sayısı 200 günden fazla olan Malezya, Meksika gibi ülkeler bu ürünü en çok kullananların başında gelmektedir.(Türkiye için bu sayı max.30 gündür.)

Sevim SERİNDAĞ
Fizik Mühendisi
Yılkoder Yönetim Kurulu Yedek Üyesi

Daha Fazla Göster

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir